niedziela, 19 kwietnia 2020

Dwór Uphagenów

W drugiej połowie XVII wieku właścicielem willi z ogrodem na terenie Piecek został Johann Uphagen (1620–1701). Od 1693 roku spadkobiercą posiadłości po Johannie został jeden z jego synów Wilhelm Heinrich (1666-1705), który otworzył w Pieckach gospodę zwaną Mittelkrug. W połowie XVIII wieku dzięki rodzinie Uphagenów powstaje obecny dworek z ogrodem w miejscu gospody lub w jej sąsiedztwie.
W 1768 r. dwór był własnością Elżbiety Uphagen. W 1770 rodzina sprzedała swoją posiadłość, a dwa lata później opuściła tereny Piecek. Więcej o Uphagenach:
https://piecki-migowo-historia.blogspot.com/2019/11/uphagenowie.html

W 1807 roku w czasie oblężenia Gdańska, w dworku kwaterował aż do kapitulacji Prusaków sztab marszałka Francoisa Josepha Lefebvre'a, późniejszego księcia Gdańska. Dowodził on X Korpusem Armii Napoleona... (temat  Napoleona i Lefebvre'a w późniejszym artykule)

Na przełomie XIX i XX wieku dworek został rozbudowany (doszła dobudówka od strony południowej). Na mapach pojawia się już jego typowy zarys.

Zdjęcie dworku z 1946 r. ze strony fotomemoria.pl :
http://fotomemoria.pl/picture.php?/3735/search/36

Po II wojnie światowej dwór przeszedł w ręce prywatne. W latach 60. zaczął stopniowo popadać w ruinę. Wtedy to rozebrano zachodnie skrzydło. W kolejnych latach był przebudowywany przez użytkowników na własną rękę, tracąc m.in. stylowy dach.
W 1977 r. budynek zostaje przejęty przez Skarb Państwa. Niewiele to jednak zmieniło.
W latach 1978-1982 dwór przekazano Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej, ale biblioteka nie dbała o niego należycie z braku funduszy. Dodatkowo dewastowany był okoliczny teren w związku z budową osiedla.

W latach 80-tych architekt Kazimierz Jarosz wykonał dokumentację techniczną i plan zagospodarowania działki, starając się przeznaczyć ją na cele mieszkaniowo-usługowe, nie uzyskał jednak zgody na wykup nieruchomości.
Dworek był już w fatalnym stanie - bez drzwi, okien, podłóg i groził zawaleniem.
W 1984 r. został przekazany Ośrodkowi Analiz Wartości Inżynierskiej Spółdzielni Pracy z przeznaczeniem na cele biurowo-projektowe. Zaczęły się prace nad zabezpieczeniem ruiny pod okiem konserwatorów.
Dopiero w 1990 r. spółka "Dwór Uphagena" dostała akceptację Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, kupiła dwór, weszła w wieczyste użytkowanie ziemi i przystąpiła do rekonstrukcji dworku.

Tak więc dzisiejszy Dwór Piecewski (nazywany dawniej Altes Schloss - stary pałac), funkcjonujący też pod nazwą Dwór Uphagenów, został odbudowany niemal w całości. Boczne skrzydła zostały odbudowane od podstaw, a część główna wymagała kapitalnych prac konserwatorskich. Dworkowi został też przywrócony mansardowy dach. Całość utrzymana jest w rokokowym stylu. Zadbano również o okoliczny teren. Od frontu staw został zastąpiony stylową fontanną, a na tyłach powstał niewielki ogród. Dworek mieści się pod adresem Piecewska 27.

Cofnijmy się do 1921 roku. W artykule Ostdeutsche Monatshefte (przedwojennym miesięczniku poświęconym m.in. historii Gdańska) wśród opisywanych zabytków pojawił się inny majątek stojący w Pieckach, który zgodnie z podanym opisem należał do rodziny Uphagenów (zdjęcie czwarte i piąte). Dwór po którym obecnie nie ma już śladu, stał w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania Piecewska/Rakoczego i często jest mylony z tym, który stoi do dzisiaj. Widoczny jest też na pocztówce z 1916 r. i podpisany jako Gutshaus (w lewym dolnym rogu) :
https://fotopolska.eu/770317,foto.html
(z prawej to "nasz" Dwór Uphagenów).
Czy jedna i druga posiadłość należała do Uphagenów? Jest to całkiem możliwe, choć nie można wykluczyć pomyłki w Ostdeutsche Monatshefte. O nieistniejącym dworku (poza lokalizacją) wiadomo niewiele. Dwór został zniszczony przez sowieckie wojska z końcem ostatniej wojny. Na mapie z 1947 r. widoczny jest jeszcze jego zarys jako budowla zniszczona. Wiadomo też, że ostatnim jego właścicielem był Joachim Renk, któremu szczęśliwie udało się przeżyć wojnę.

W miejscu w którym stał dworek, powstała (z wykorzystaniem pomieszczeń gospodarczych) działająca przez kolejne lata tuczarnia świń, zlikwidowana w latach 70. minionego wieku wraz z rozbudową osiedla mieszkaniowego. W niedalekiej przyszłości planowana jest w tym miejscu budowa kolejnych dwóch wieżowców, będących częścią CentralParku.

Źródło:

Zdjęcia dworku z 1983 r. zostały udostępnione dzięki zgodzie i uprzejmości Narodowego Instytutu Dziedzictwa, oddział w Gdańsku (z "Katalog parków województwa gdańskiego - Piecki, parki przy zespole dworskim", aut. B.Lipińska, T.Iżewska)

Jerzy Samp - "Gdańskie dwory i pałace" 2009
Dorota Trela-Godzwon - 30 Dni ("Piecewski Dwór") nr 1, 2006
Aleksandra Guździk (praca licencjacka)
Forum DawnyGdansk.pl
Pan Henryk Wojciechowski i Florian Wojciechowski - rdzenni mieszkańcy Migowa
Ostdeutsche Monatshefte ("Alt-Danziger Land- und Gutshäuser") nr 2, 1921
Patryk Toczyński (jeszcze wiele przed nami w temacie 😉 )

Opis zdjęć:
zdjęcie pierwsze: widok na dworek (Dwór Uphagenów) od frontu, 1983 r.
zdjęcie drugie: widok na dworek (Dwór Uphagenów) i okoliczny teren z lotu ptaka, 1983 r.
zdjęcie trzecie: widok na dworek (Dwór Uphagenów) z lotu ptaka współcześnie
zdjęcie czwarte: na rysunku nieistniejący już dworek od frontu, ok 1921 r.
zdjęcie piąte: nieistniejący już dworek, widok od tyłu, ok. 1921 r.
zdjęcie szóste: w tym miejscu stał zburzony dworek (okolice Piecewska/Rakoczego)







środa, 8 kwietnia 2020

Rozwój osiedla LWSM "Morena"

W marcu br. minęło 25 lat od zakończenia budowy osiedla LWSM "Morena". Z tej okazji nasz zaprzyjaźniony przewodnik Michał Harasim zrobił film, ukazujący trwający 20 lat rozwój zasobów LWSM. Same zaś budynki przybywają w nim z dokładnością do tygodnia, przy fragmentach polskich utworów z każdego roku.
Uzupełnieniem filmu jest mapa osiedla według stanu z 1995 r. (po ukończeniu ostatniego bloku - ul. Budapesztańska 3), a także wykres na temat tempa jego rozwoju.
Link do filmu:


Warto tu wspomnieć, gdzie przebiegają współczesne granice Piecek-Migowa. Najlepiej pokazują to tablice informacyjne (na zdjęciach) postawione w odpowiednich miejscach z inicjatywy Rady Dzielnicy 2015-2019, stojące przy głównych ulicach dojazdowych:
Rakoczego (przy wiadukcie PKM)
Myśliwskiej (przy ul. Hausbrandta oraz ul.Cietrzewia od strony Jasienia)
Jaśkowej Dolinie (przy ul. Matuszewskiego)
Trzy Lipy (zaraz za rondem Hakenbergera )
Z dokładnym przebiegiem granic można się zapoznać w aplikacji IPG portalu gis.gdansk.pl:
http://mapa.gdansk.gda.pl/ipg/app/index#s=plan-miasta
klikając nad mapą opcję "Znajdź" i wpisując w pierwszym okienku "Piecki-Migowo".
Pojawi się zarys granic z dokładnością niemal do metra. 😉
Należy zauważyć, iż chętnie odwiedzana (w "normalnych" czasach) Galeria Morena, wbrew nazwie, leży w całości na terenie Suchanina.