Poligon cz.1

Dawny poligon wojskowy znajdował się na styku trzech dzielnic - Piecek-Migowa, Jasienia i Brętowa. Użytkowany był od ok. 1895 roku do 1920, oraz od roku 1945 do 2001 przez WP. Przeznaczony był do ćwiczeń polowych jednostek wojskowych.

Do 1920 r. należał do 1 Pułku Huzarów i 2 Pułku Huzarów (XVII Korpus Armii Niemieckiej) stacjonujących w koszarach we Wrzeszczu.
Po II wojnie światowej należał do 7 Łużyckiej Dywizji Desantowej, tzw. Niebieskich Beretów (w 1986 r. przemianowanej na 7 Łużycką Brygadę Obrony Wybrzeża), stacjonującą we Wrzeszczu.
W 1994 roku poligon przejęła 1. Brygada Obrony Terytorialnej. Po jej przeniesieniu ok. 2001 r. do Lęborka, poligon stracił funkcję wojskową.

Śladów po poligonie jest dzisiaj niewiele. Obecnie na jego terenie powstają nowe osiedla.
W 2015 r. otwarta została linia Pomorskiej Kolei Metropolitalnej, która przecina dawny teren poligonu (ze stacją Gdańsk Jasień), położona w miejscu przedwojennej linii kolejowej Wrzeszcz - Stara Piła.
W pobliżu torów znajduje się zbiornik retencyjny Jasień, którego budowę zakończono w 2014 r.

Z pewnością przydałaby się tam tablica, informująca jaką rolę spełniał ten teren przez minione lata...

- - - -
Na zdjęciu z 1991 r. znajdujący się na terenie poligonu staw (dziś Wróbla Staw), który również był wykorzystywany do ćwiczeń wojskowych. Z lewej widoczny przerobiony K-61 - transporter pływający gąsienicowy produkcji ZSRR, a z prawej rozpadający się pomost, którego resztki można zauważyć w wodzie do dzisiaj.

Za zdjęcie dziękujemy Panu Zdzisławowi Szulcowi.

Na drugim zdjęciu to samo miejsce współcześnie.

Boże Ciało 1984

Dzisiaj zdjęcie okolicznościowe - procesja Bożego Ciała w 1984 roku, podążająca ulicą Rakoczego (na odcinku między Piecewską a Bulońską).

Zdjęcie nadesłał Pan Zdzisław Szulc, za które tradycyjnie dziękujemy.

Wcześniej publikowane zdjęcia Pana Zdzisława znajdują się pod linkami:

Jednostka D w budowie
i
Jednostka D w budowie - odsłona druga

Mała architektura cz.3

Po małej architekturze na osiedlu nie ma już dzisiaj prawie śladu. Dawne place zabaw od lat są zastąpione nowymi, ale bez wątpienia te pierwsze cieszyły się dużym zainteresowaniem i są mile wspominane do dzisiaj, o czym świadczy spora ilość polubień i wspomnieniowych komentarzy na Facebooku w poprzednich częściach artykułu.

Na koniec cztery zdjęcia z pisma "Fundamenty" i ich współczesne odpowiedniki:

zdjęcie 1:  lokomotywa projektu Marii Kondratowicz na tle bloku Wileńska 55
zdjęcie 2: widok współczesny
zdjęcie 3: plac zabaw między Zabłockiego 6 a 10, pokazany na kolorowych zdjęciach w poprzedniej części (tutaj z trochę innej perspektywy)
zdjęcie 4: widok współczesny z nowymi placami zabaw
zdjęcie 5: plac zabaw przy Wileńskiej 59
zdjęcie 6: widok współczesny z nowym placem zabaw
zdjęcie 7:  trwa stawianie murku przed blokiem Piecewska 20 (ma tu stanąć rzeźba projektu Marii Kuczyńskiej)
zdjęcie 8: widok współczesny (murek, jak widać, zachował się do dziś)

- - - -
Źródło:
tygodnik społeczno-ekonomiczny "Fundamenty" nr 33, 1978 r. ("Gdańskie osiedla: Raz na kolorowo", aut. Włodzimierz Wodecki)

Za poprzednie zdjęcia i dodatkowe informacje dziękujemy jeszcze raz Panu Jackowi Krenzowi oraz Panu Adamowi Modzelewskiemu i Iwonie Adams.

Mała architektura cz.2

Fragment książki Jacka Krenza "Architektura znaczeń", Gdańsk 1997

"Sztuka w przestrzeni osiedlowej
Osiedla: Żabianka, Zaspa, Morena w Gdańsku
Jacek Krenz, Maria Kuczyńska
Projekty i realizacje: 1974-1984

Przestrzeń mieszkalna współczesnych osiedli mieszkaniowych, wznoszonych masowo w latach 70.i 80. w prymitywnej technologii prefabrykowanej, zredukowana została wyłącznie do podstawowej funkcji bytowej, tym samym pozbawiając mieszkańców możliwości przeżywania estetycznego ich otoczenia. Wywoływało to krytykę zarówno ze strony mieszkańców tych osiedli, jak i środowisk twórczych, których przedstawiciele podejmowali się różnych działań zmierzających do przeciwstawienia się monotonii i pustce znaczeniowej. Posługując się specjalnie w tym celu zaprojektowanymi elementami plastycznymi artyści plastycy i rzeźbiarze, często we współpracy z architektami, starali się dopisywać treści estetyczne i symboliczne, indywidualizować przestrzeń, tym samym sprowadzając skałę tych masowych mega rozwiązań do wymiarów życia jednostki człowieka-rodziny. Wzbogacenie struktury przestrzennej o jasno określone elementy, wytyczenie czytelnych kierunków, zaprojektowanie różnorodnych miejsc rekreacyjnych, dodanie zdecydowanej kolorystyki. Wszystko to sprawiło, że wiele osiedli nabrało określonego charakteru, cech
indywidualnych, ułatwiających identyfikację i sprzyjających wyższym fazom percepcji."

Prace te powstały w ramach działań Grupy Kadyńskiej, skupiającej plastyków i architektów
związanych z Międzynarodowymi Plenerami Ceramika dla Architektury, które Edward Roguszczak organizował w latach 1973-76 w Kadynach, w woj. elbląskim. Projekty i realizacje przedstawione zostały w pracy doktorskiej autora: Wartości estetyczne terenów otwartych w osiedlach mieszkaniowych, Gdańsk 1980. W rozprawie tej omówiono rolę wartości estetycznych w procesach kształtowania i percepcji środowiska przestrzennego.

Więcej o powstawaniu osiedlowej małej architektury, ze zdjęciami z Piecek-Migowa w cz. 1.
Dla przypomnienia link:
https://piecki-migowo-historia.blogspot.com/2020/05/maa-architektura-cz1.html

Na zdjęciach dołączonych do tej części widoczny jest kolejny plac zabaw (w różnych etapach budowy), ulokowany między blokami Zabłockiego 6 i 10, autorstwa Edwarda Roguszczaka i Swietłany Zerling.

O wspomnianych powyżej autorach można przeczytać na stronach:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jacek_Krenz
http://zbrojowniasztuki.pl/alma-mater/nestorzy/edward-roguszczak-,1272
https://pl.wikipedia.org/wiki/Swietlana_Zerling


Za zdjęcia (jak zawsze super jakości) udostępnione w tej części artykułu dziękujemy kolejny raz Panu Adamowi Modzelewskiemu.

Mała architektura cz.1

We wczesnych latach powstającego osiedla LWSM "Morena", dokładniej w drugiej połowie lat 70-tych, zaczęły pojawiać się budowane między blokami mieszkalnymi specyficzne kolorowe konstrukcje, tworzące place zabaw dla najmłodszych. Zapoczątkował ten pomysł niewielki kilkuosobowy zespół plastyków i architektów w skład którego wchodził m.in. Jacek Krenz - architekt (mieszkaniec Piecek-Migowa) i artyści plastycy Edward Roguszczak, Swietłana Zerling i Maria Kuczyńska. Grupa ta wyszła z propozycją rozwiązania przestrzeni między blokami mieszkalnymi, będąc autorami m.in. wioski indiańskiej, cieszącej się na Żabiance dużym zainteresowaniem młodych mieszkańców. Zespół ten zorganizował w siedzibie Stowarzyszenia Architektów Polskich w Gdańsku wystawę swoich projektów placów zabaw a także kolorystycznych rozwiązań na ścianach budynków. Spodobało się to Henrykowi Góreckiemu, ówczesnemu dyrektorowi Spółdzielni Mieszkaniowej "Morena", dbającemu o walory estetyczne swojego osiedla.
Pomysł wkrótce trafił do dyrektora gdańskiej Pracowni Sztuk Plastycznych, który w czerwcu 1977 r. podpisał umowę z Wojewódzką Spółdzielnią Mieszkaniową w sprawie plastycznego kształtowania osiedli w latach 1977-1985, skutkiem czego przy PSP powstał Ośrodek Plastycznego Kształtowania Zespołów Mieszkaniowych, liczący ok. 40 osób i skupiający całe gdańskie środowisko twórcze.
Mimo częstych problemów z brakiem środków do realizacji, plastycy wykonywali swoje projekty kolorystyki i zagospodarowania plastycznego osiedli w Trójmieście oraz w mniejszych miastach, starając się w swojej pracy łączyć walory artystyczne z elementami użytkowymi.
cdn.

Poniższe zdjęcia pochodzą z archiwum Pana Jacka Krenza, za które duże podziękowania. Zdjęcia przedstawiają kolorystykę elewacji bloków i place zabaw w obrębie ulic Nałkowskiej, Gojawiczyńskiej i Zabłockiego.

Źródło:
tygodnik społeczno-ekonomiczny "Fundamenty" nr 33, 1978 r. ("Gdańskie osiedla: Raz na kolorowo", aut. Włodzimierz Wodecki)
oraz
Iwona Adams - pomoc doraźna :)

---------

Edit:                                                                                 

Mała architektura cz.2

Mała architektura cz.3

Rakoczego 2004 r.

Rok 2004 na tej stronie, to prawie jak wczoraj, ale na poniższych zdjęciach z tegoż roku dzieje się tyle ciekawego, że chciałoby się krzyknąć: czego tu nie ma?!
Otóż nie ma tu prawie wszystkiego, oprócz stacji paliw. 😉 Brakuje marketu Netto, wieżowców CentralPark, torów tramwajowych z przystankiem wiedeńskim i pawilonów obok przychodni.
Zdążyła się już pojawić (mimo protestu mieszkańców) stacja paliw BP i skatepark, który był swego rodzaju "rekompensatą" za wybudowanie stacji. W 2009 r. w miejsce skateparku postawiono jednak sklep Netto.

Za podesłane zdjęcia podziękowania dla Marcina Bagińskiego. Zdjęcia wykonane zostały z bloku przy ul. Warneńskiej.

Dwór Uphagenów

W drugiej połowie XVII wieku właścicielem willi z ogrodem na terenie Piecek został Johann Uphagen (1620–1701). Od 1693 roku spadkobiercą posiadłości po Johannie został jeden z jego synów Wilhelm Heinrich (1666-1705), który otworzył w Pieckach gospodę zwaną Mittelkrug. W połowie XVIII wieku dzięki rodzinie Uphagenów powstał obecny dwór z ogrodem w miejscu gospody lub w jej sąsiedztwie.
W 1768 r. dwór był własnością Elżbiety Uphagen. W 1770 rodzina sprzedała swoją posiadłość, a dwa lata później opuściła tereny Piecek. Więcej o Uphagenach:
https://piecki-migowo-historia.blogspot.com/2019/11/uphagenowie.html

W 1807 roku, w czasie oblężenia Gdańska, w dworze kwaterował aż do kapitulacji Prusaków sztab marszałka Francoisa Josepha Lefebvre'a, późniejszego księcia Gdańska. Dowodził on X Korpusem Armii Napoleona... (temat  Napoleona i Lefebvre'a w późniejszym artykule)

Na przełomie XIX i XX wieku dwór został rozbudowany (doszła dobudówka od strony południowej). Na mapach pojawia się już jego charakterystyczny zarys.

Zdjęcie dworku z 1946 r. ze strony fotomemoria.pl :
http://fotomemoria.pl/picture.php?/3735/search/36

Po II wojnie światowej dwór przeszedł w ręce prywatne. W latach 60. zaczął stopniowo popadać w ruinę. Wtedy to rozebrano zachodnie skrzydło. W kolejnych latach był przebudowywany przez lokatorów na własną rękę, tracąc m.in. stylowy dach.
W 1977 r. budynek zostaje przejęty przez Skarb Państwa. Niewiele to jednak zmieniło.
W latach 1978-1982 dwór przekazano Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej, ale biblioteka nie dbała o niego należycie z braku funduszy. Dodatkowo dewastowany był okoliczny teren w związku z budową osiedla.

W latach 80-tych architekt Kazimierz Jarosz wykonał dokumentację techniczną i plan zagospodarowania działki, starając się przeznaczyć ją na cele mieszkaniowo-usługowe. Nie uzyskał jednak zgody na wykup nieruchomości.
Dwór był już wtedy w fatalnym stanie - bez drzwi, okien, podłóg i groził zawaleniem.
W 1984 r. został przekazany Ośrodkowi Analiz Wartości Inżynierskiej Spółdzielni Pracy z przeznaczeniem na cele biurowo-projektowe. Zaczęły się prace nad zabezpieczeniem ruiny pod okiem konserwatorów i odbudowa.
Dopiero w 1990 r. spółka "Dwór Uphagena" dostała akceptację Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, kupiła dwór i weszła w wieczyste użytkowanie ziemi.

Tak więc dzisiejszy Dwór Uphagenów (dawniejsza nazwa Altes Schloss - stary pałac), został odbudowany niemal w całości. Boczne skrzydła zostały odbudowane od podstaw, a część główna wymagała kapitalnych prac konserwatorskich. Dworkowi został też przywrócony mansardowy dach. Całość utrzymana jest w rokokowym stylu. Zadbano również o okoliczny teren. Od frontu staw został zastąpiony stylową fontanną, a na tyłach powstał niewielki ogród. Adres dworu to Piecewska 27.
 

Cofnijmy się jednak do 1921 roku. W artykule Ostdeutsche Monatshefte (przedwojennym miesięczniku poświęconym m.in. historii Gdańska), wśród opisywanych zabytków pokazanych na zdjęciach, znalazł się inny majątek stojący w Pieckach, który przypisywany jest rodzinie Uphagenów. Przez to często jest on mylony z tym, który stoi do dzisiaj. Dwór ten stał w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania Piecewskiej z Rakoczego i nie ma już po nim śladu. Widoczny jest też na pocztówce z 1916 r. i podpisany jako Gutshaus (w lewym dolnym rogu) :
https://fotopolska.eu/770317,foto.html
(z prawej obecny Dwór Uphagenów).
Czy to właśnie Gutshaus należał do Uphagenów? Jest to bardzo możliwe, ale by do tego dojść, niezbędna jest wnikliwa analiza ksiąg wieczystych. O nieistniejącym dworze (poza lokalizacją) wiadomo na ten moment niewiele. Dwór prawdopodobnie został zniszczony przez sowieckie wojska z końcem ostatniej wojny. Na mapie z 1947 r. widoczny jest jeszcze jego zarys jako budowla zniszczona. Z ustnych przekazów dawnych mieszkańców można się dowiedzieć, że ostatnim jego właścicielem był niejaki Joachim Renk, lokalny weterynarz, któremu szczęśliwie udało się przeżyć wojnę.
W miejscu w którym stał dwór, wybudowana została (z wykorzystaniem jego dawnych pomieszczeń gospodarczych) działająca przez kolejne lata tuczarnia. Należała do Zakładów Mięsnych w Gdańsku. Zlikwidowana została w drugiej połowie lat 70. minionego wieku, podczas rozbudowy osiedla mieszkaniowego LWSM Morena. Obecnie w jej miejscu stoją wieżowce nowego osiedla Central Park.

- - - - -
Źródło:

Zdjęcia dworku z 1983 r. zostały udostępnione dzięki zgodzie i uprzejmości Narodowego Instytutu Dziedzictwa, oddział w Gdańsku (z "Katalog parków województwa gdańskiego - Piecki, parki przy zespole dworskim", aut. B.Lipińska, T.Iżewska) 

Ostdeutsche Monatshefte ("Alt-Danziger Land- und Gutshäuser") nr 2, 1921
Encyklopedia Gdańska
Wspomnienia mieszkańców dawnych Piecek i Migowa

Aleksandra Guździk (praca licencjacka - zdjęcie)

- - - - -
Opis zdjęć:

zdjęcie pierwsze: widok na dwór (Dwór Uphagenów) od frontu, 1983 r.
zdjęcie drugie: widok na dwór (Dwór Uphagenów) i okoliczny teren z lotu ptaka, 1983 r.
zdjęcie trzecie: widok na dwór (Dwór Uphagenów) z lotu ptaka współcześnie
zdjęcie czwarte: na rysunku nieistniejący już dziś dwór od frontu, ok 1921 r.
zdjęcie piąte: nieistniejący już dziś dwór, widok od tyłu, ok. 1921 r.
zdjęcie szóste: w tym miejscu stał zburzony dwór (okolice Piecewska/Rakoczego)